جایگاه نشر الکترونیکی در کتابخانه ها

                (بستر علمی و انتشاراتی جوامع):

گردآورنده: کاظم احدی

1.     مقدمه:

با نگاهي گذرا به تاريخ دانش مكتوب، به ابزار، وسايل و محملهايي برمي‌خوريم كه بشر براي ثبت و ضبط و ذخيره اطلاعات مورد استفاده قرار داده است و موادي مانند الواح (گلي، سنگي، فلزي و چوبي)، استخوان حيوانات، چرم گاو، گاوميش و بز، پارشمن، طومار‌هاي پاپيروس، كاغذ و در ادامه عكس، اسلايد، فيلم، فيلم استريپ، طلق شفاف، ميكروفرم‌ها، نوارهاي مغناطيسي، صفحات و بعدها نرم‌افزارهاي كامپيوتري، ديسك‌هاي مغناطيسي با ظرفيتهاي مختلف و ديسك‌هاي فشرده نوري به اين منظور كاربرد داشته است. استفاده از هر يك از اين وسايل با توجه به حجم توليد اطلاعات در هر جامعه و نياز به ذخيره و بازيابي آن پديد آمده است.
با وجود اينكه بسياري از صاحب‌نظران معتقدند كتابهاي چاپي همواره جايگاه خود را در ميان خوانندگان و كتابخانه‌ها حفظ مي‌كنند و ناشران همچنان فعاليتهاي خود را به نشر كتابهاي چاپي معطوف خواهند كرد، شواهدي نيز مبتني بر تمايل روزافزون ناشران براي عرضه كتابهاي خود در قالب الكترونيكي از طريق محيط وب ديده مي‌شود. از يك سو مزایای فراوان تکنولوژی های جدید و از سوي ديگر افزايش تمايل روزافزون جامعه در استفاده از اين تکنولوژی ها و تغییر رفتار های اطلاعاتی آنها از مهم‌ترين عوامل علاقه و  انتخاب سياست نشر الكترونيكي از سوي جامعه و ناشران به شمار مي‌آيند.

زماني كه صنعت چاپ، نسخه‌نويسي را در 500 سال قبل از ميدان خارج ساخت، انقلابي در علم، سياست، و مذهب پديد آمد. چاپ اين امكان را فراهم ساخت تا رسالات و جزوات سياسي، مواعظ و خطابه‌ها، و متون درسي در دسترس هزاران نفر قرار گيرد. اختراعات متعدد به واسطه چاپ اين امكان را براي مردمان به‌وجود آوردند تا از تجربه بلافصل خود فراتر روند. چاپ امكان دانش اندوزي سريع را به وجود آورد. دانشگاه و كتابخانه، به مثابه كانونهاي عمده كسب دانش، خود را تثبيت كردند و در طول قرن تداوم يافتند. در شرايطي كه موج توفنده الكترونيك بر آن است كه كاغذ را به كام خود بكشد، گردش زمانه نظاره‌گر كاغذ است كه در تقلاي حفظ حيات خود به هر چيز چنگ مي‌زند. آيا كاغذ باقي خواهد ماند؟ آيا به راستي ضرورتي هست كه به وابستگي به كاغذ ادامه دهيم؟ آيا نيازمند آن هستيم كه كاغذ همچنان به عنوان بستر حافظه اجتماعي ما عمل كند؟به واسطه حجم ذخيره كامپيوتر، در حال حاضر كتابهاي مرجع بر روي فرمت‌هاي كامپيوتري قابل دسترسي‌اند. همچنين از طريق نظامهاي ذخيره و بازيابي كامپيوتري پيوسته مي‌توان به متن كامل واژه‌نامه‌ها، راهنماها، سالنامه‌ها، و دايرة‌‌المعارفها دست يافت. نشر الكترونيكي اطلاعات، در حال حاضر از جهت تجاري توسعه زيادي يافته است. آيا شاهد بخش مرجع بدون كاغذ خواهيم بود؟ به‌ويژه آنكه ديسك نوري ثابت خواهد كرد كه براي كشورهاي در حال توسعه شيوه‌اي كارآمد به منظور دستيابي به آن دسته از منابع اطلاعاتي است كه به دليل هزينه‌ها و فقدان خدمات پشتيباني ارتباط راه دور براي بازيابي اطلاعات به شكل پيوسته، دير زماني‌ قابل دستيابي نبودند.
توجه به این نکته ضروری است که افزایش روز افزون حجم انتشارات و یافته های علمی در دنیا و ضرورت دستیابی سریع پژوهشگران به جدید ترین اطلاعات تخصصی از یک سو، و وجود محدودیت های فیزیکی کتابخانه ها برای نگهداری و بایگانی منابع چاپی وهمچنین افزایش روز افزون بهای خرید و آماده سازی اینگونه نشریات بروز، مشکلاتی در زمینۀ مجموعه سازی و ارسال آنها، به علاوه زمانیکه مجلات برای انجام مراحل ثبت و آماده سازی در کتابخانه ها سپری می کنند  موجبات تاخیر یا عدم دسترسی  در دریافت مجلات را فراهم نموده است و در نتیجه ارائه اطلاعات روز آمد را با مشکلاتی مواجه ساخته است. از سوی دیگر، افزایش بهای کاغذ، بالا بودن هزینه های تولید وتوزیع، تاخیر در چاپ مقالات پذیرفته شده و نظایر آن از جمله مواردی هستند که انتشار و استفاده از مجلات چاپی را دچار مشکل می سازد. انتخاب و اشتراک مجلات الکترونیکی بویژه مجلات الکترونیکی رایگان رویکردی است که امروزه کتابخانه ها و مراکز اطلاع رسانی برای پاسخگویی به نیازهای اطلاعاتی رو به افزایش کاربران خود اتخاذ نموده اند و از این روش منابع اطلاعاتی تمام متن الکترونیکی را به تعداد بیشتر، با سرعت بالاتر وشیوه ای سهل تر در اختیار آنها قرار می دهند.

فناوری­های اطلاعاتی و ارتباطی به ویژه اینترنت و وب روش­های نوینی را برای اشاعه نتایج پژوهش­های علمی فراهم نموده­اند که پژوهشگران و ناشران را مجبور به ارزیابی رویه­های سنتی و توجه به امکانات جدید نموده­اند .

فناوری­های اطلاعاتی و ارتباطی از جمله اینترنت و وب، نظام سنتی ارتباط علمی نحوه تولید و توزیع دانش و الگوی استفاده و دسترسی به اطلاعات را دستخوش تغییرهای اساسی کرده­اند. در واقع، فناوری­های اطلاعاتی و ارتباطی، تحول اساسی در نظام ارتباط علمی در عرصه جهانی به وجود آورده­اند و الگوی دسترسی به منابع علمی و نتایج یافته­های پژوهشی را از نظام مبتنی بر حق اشتراک به نظام دسترسی آزاد تغییر داده­اند و دست­اندرکاران چرخه تولید و توزیع دانش یعنی پژوهشگران و دانشگاه­ها (تولید اطلاعات)، ناشران مجله­ها (نشر اطلاعات)، کتابخانه­ها و کتابداران (سازماندهی، نگهداری و اشاعه اطلاعات) و خوانندگان (کاربران نهایی) را به طور اساسی تحت تأثیر قرار داده­اند. 

از سال 1990 به دنبال اختراع وب، متن کامل مقاله­های منتشر شده در مجله­های علمی به­تدریج به صورت الکترونیکی در دسترس پژوهشگران قرار می­گیرند و وب به یکی از مجراهای اصلی ارتباط علمی میان پژوهشگران تبدیل شده است.

امروزه، تقاضای روزافزونی برای اطلاعات علمی وجود دارد، و پاسخگویی به همه این درخواست­ها تنها از طریق دسترسی به منابع موجود در وب امکان­پذیر است .

|+| نوشته شده توسط Admin در چهارشنبه چهاردهم آذر 1386 و ساعت 2:49  

قبل از هر چیز باید مفهوم اطلاعات و به دنبال آن آلودگی اطلاعات تبیین شود:

                      تعاريف متفاوت اطلاعات ( Information ) از زوايای مختلف :

• تعريف اطلاعات از لحاظ نظری :  اطلاعات ( Information ) به هر نوع داده جمع آوری شده با استفاده از روش های مختلفی  نظير : مطالعه ، مشاهده ، شايعه و ساير موارد ديگر اطلاق می گردد. در واژه "اطلاعات" ، بار معنائی از قبل تعريف شده ای در رابطه با کيفيت ، معتبر بودن و يا صحت داده وجود نداشته و امکان برخورد با  اطلاعات معتبر ، غيرمعتبر ، واقعی ، نادرست ، صحيح و گمراه کننده ، وجود خواهد داشت .

• تعريف اطلاعات از منظر تئوری اطلاعات : اطلاعات دربردارنده يک معنی خاص خصوصا" در ارتباط با پيشگوئی احتمالی از داده است .در تعريف فوق ، ميزان معنی و محتوای ارائه شده توسط اطلاعات مورد توجه قرار می گيرد.مثلا" پيامی که به ما اعلام می نمايد:"فردا خورشيد طلوع می نمايد " دارای حجم اندکی محتوای  اطلاعاتی است در حاليکه يک پيام در رابطه با روز قيامت ، شامل حجم بالائی از اطلاعات است .

• تعريف اطلاعات از منظر علم اطلاعات و فن آوری اطلاعات :علم اطلاعات و فن آوری اطلاعات با اطلاعات به عنوان داده جمع آوری شده ، ذخيره شده ، بازيابی شده ، پردازش شده و ارائه شده سروکار دارد . در تعريف فوق نيز به مواردی همچون اعتبار ، کيفيت و ارزش اطلاعات به صورت جانبی ، توجه می گردد. 

        حال بعد از این تعاریف به مفهوم آلودگی اطلاعات می پردازیم:

واقعا معنا ومفهوم آلودگی اطلاعات چیست؟

دکتر علیرضا نوروزی آلودگی اطلاعات را اینچنین تعریف نموده اند:

             «آلودگي اطلاعات به معناي اخص كلمه يعني آلودن اطلاعات درست به نادرست؛ به تعبير ديگر از بين بردن ارزش, كيفيت، صحت و محتواي اطلاعات بر اثر دخالت اطلاعات نادرست. را آلودگي اطلاعات گويند. البته ممكن است تعابير خاصي از آلودگي اطلاعات شود كه برخاسته از نگرش افراد نسبت به اين مسئله باشد. به عنوان مثال از ديدگاه نمايه‌ساز و كاربر "ريزش كاذب اطلاعات و بازيافت ناخواسته", از ديدگاه متخصص اطلاع‌رساني "بار اضافي اطلاعاتي، اطلاعات نامربوط و فاقد بار اطلاعاتي"، از ديدگاه متخصص ارتباطات "اختلال يا پارازيت" ممكن است به آلودگي اطلاعات تعبير شود.» 

    با جمع بندی بین تعاریف مربوط به اطلاعات و آلودگی اطلاعات به این نتیجه می رسیم که :

                :« هر نوع داده ی پردازش شده در محمل های مختلف اطلاعاتی اعم از منابع الکترونیکی و منابع چاپی و دیداری و شنیداری و... به هر صورتی که ارائه شود یک بار مفهومی داشته و منجر به اشاعه ی یک یا چند " آگاهی " به دیگران است. حال چگونه می تولن گفت که این آگاهی آلوده است.

به نظر می رسد مفهوم آلودگی اطلاعات دارای معنایی چند پهلوست و از منظر های متفاوتی که افراد به مفاهیم اطلاعات و آگاهی دارند مفاهیمی متفاوت و بعضا متناقض برداشت می شود

آیا بهتر نیست به جای واژه ی "آلودگی" از واژه ای استفاده شود که مبین این مفهوم« تداخل اطلاعات مورد نظر برای یک فرد در موضوع مورد نظرش با سایر اطلاعات(غیر مرتبط) صرفا برای همان فرد در همان زمینه ی موضوعی و صرفا از منظر همان شخص» استفاده شود ...

این بحث کماکان ادامه دارد

|+| نوشته شده توسط Admin در چهارشنبه هفتم آذر 1386 و ساعت 11:0  

اين پايگاه از طريق سايت دانشيار به آدرس(www.daneshyar.org) قابل دسترسي است. به اينصورت كه شما بعد از وارد شدن در اين سايت به فهرستي از پايگاهها روبرو مي شويد. شما بايد برروي اين علامت   كه نشانه Database است كليك كنيد. با كليك روي اين علامت با سه مقوله روبرو مي شويد كه براساس نياز خود مي توانيد يكي را انتخاب كرده و در آن به جستجوي اطلاعات بپردازيد. اين مقوله ها عبارتند از:

با انتخاب هريك از موارد بالا شما به قسمت جستجو وارد مي شويد كه با دو نوع راهبرد مي توانيد در آن به جستجوي مقاله بپردازيد. اين دو راهبرد عبارتند از جستجوي ساده، جستجوي پيشرفته. پيشنهاد مي شود كه جهت جستجو از جستجوي پيشرفته استفاده نماييد چرا كه امكانات اين راهبرد از لحاظ جستجو در فيلدهاي خاص و استفاده از محدودگرها خيلي بيشتر از جستجوي ساده است. بنابراين شما با استفاده از اين روش به مقالات مرتبط تري دست پيدا خواهيد كرد.
قابل ذكر است كه مقالات بازيابي شده به صورت ليستي در اختيار شما قرار مي گيرد و از همانجا شما به Full text مقاله به صورت PDF يا html دسترسي خواهيد داشت.

يك پايگاه اطلاع رساني عمومي است كه در خود 280184 مقاله تمام متن را از 674 مجله معتبر جاي داده است. در حوزه پزشكي شما به 59 موضوع تخصصي دسترسي خواهيد داشت. دسترسي به اين پايگاه همانند ابسكو از طريق سايت دانشيار (www.daneshyar.org) امكان پذير مي باشد.
شما به چند طريق مي توانيد در اين پايگاه به جستجوي اطلاعات بپردازيد. با توجه به نياز شما و اطلاعاتي كه در دست داريد يكي از روشهاي جستجو شامل( پيشرفته، ساده و ارجاعي ) را انتخاب نماييد و كليد واژه مورد نظر را در قسمت مورد نظر تايپ نماييد. و محدوديت هايي مربوط را اعمال فرمائيد(با كمي كنجكاوي در قسمت جستجو مي توانيد اين محدودگرها را شناسايي كنيد).
شما حتي مي توانيد مستقيما در خود يك نشريه به جستجو بپردازيد. براي اين كار بايد برروي گزينه   كليك نماييد كه در اين قسمت فهرست كل نشريات به سه صورت الفبايي، موضوعي و مورد اشتراك، در اختيار شمار قرار مي گيرد. بهتر است كه در قسمت

 Show منوي آبشاري را باز نماييد و گزينه( subscription and all journal by subject and (a-z  را انتخاب نماييد چراكه با انتخاب اين مورد به فهرست نشريات تمام متن مورد اشتراك دانشگاه دسترسي خواهيد داشت. كه مي توانيد در شماره هاي اخير و گذشته آن تورق بزنيد و با مشاهده فهرست مندرجات آنها مسقيما به مقاله مورد نياز خود دست يابيد. در اين قسمت شما با آيكن هاي زير در اول عنوان مجلات برخورد مي كنيد كه دانستن معنا و مفهوم آن خالي از لطف نيست:

   به شماره هاي قبلي اين نشريه نيز دسترسي خواهيد داشت.
   به متن كامل مقالات اين نشريه دسترسي خواهيد داشت.
  امكان ارتباط مستقيم به سايت اين نشريه وجود دارد.

اين پايگاه بيش از پنجاه هزار تصاوير را با كيفيت عالي در تمامي حوزهاي علوم پزشكي گردآوري كرده است، كه هريك از اين تصاوير داراي اطلاعات متني مفيد بوده كه توسط 2000 كارشناس متخصص تهيه شده است.
يكي از ويژگيهاي منحصر به فرد اين پايگاه اين است كه كاربران مي توانند مجموعه اي از تصاوير مرتبط با كارشان را بصورت اسلايد در دسترس داشته باشند و براي خود آلبومي از تصاوير پزشكي تشكيل بدهند.
اين پايگاه همانند پايگاه هايي چون Blackwell, Humana press, Ovid و Ebsco از طريق سايت دانشيار به آدرس www.daneshyar.org. قابل دسترسي است. به اين صورت كه؛ بعد از بازشدن اين سايت به فهرست پايگاه آن روبرو خواهيد شد. شما بايد در قسمت

روي مكعب زرد رنگ كه نشانه database است كليك كنيد چرا كه IMD زير مجموعه اين پايگاه است. بعد از اين مرحله شما با اين جدول روبرو مي شويد

اين جدول روبرو مي شويد كه با كليك برروي مكعب سبز رنگ به محيط جستجوي پايگاه وارد شده و مي توانيد در آن به جستجوي پيشرفته و آني بپردازيد. در اين قسمت More information اطلاعات مختصري در مورد اين پايگاه در اختيار شما قرار مي دهد.
جهت آشنايي بيشتر با اين پايگاه مي توانيد به راهنماي آن كه در بخش اطلاع رساني كتابخانه مركزي موجود است مراجعه نماييد.

از طريق اين پايگاه شما به 19 عنوان نشريه پزشكي به صورت تمام متن دسترسي خواهيد داشت. جه دسترسي به اين پايگاه به سايت دانشيار (www.daneshyar.org) مراجعه نماييد و در ليست پايگاهها در رديف e-Journals مكعب سيز رنگ را انتخاب نماييد. بعد از اين مرحله عناوين نشريات به صورت الفبايي در اختيار شما قرار مي گيرد كه با كليك روي هريك از آنها به سايت نشريه وارد مي شويد كه در آنجا به شماره هاي قبلي و جاري آن به صورت تمام متن دسترسي خواهيد داشت.
حتما از اين پايگاه استفاده كنيد و فهرست نشريات آنرا مرور فرمائيد به احتمال زياد نشريه دلخواه خود را در آن پيدا مي كنيد.

5) Ovid
اين پايگاه كه از طريق سايت دانشيار قابل دسترسي است در 21 مقوله مقالات و اطلاعات مفيد پزشكي را به كاربران ارائه مي دهد. كه مهمترين آنها عبارتنداز:

كه شما را از استفاده سي دي هاي آن بي نياز مي كند يعني از طريق اين پايگاه شما ازسال 1966 تا حال حاضر به مدلاين دسترسي داريد.

شما با انتخاب اين پايگاه به سيستم جستجو آن دست مي يابيد كه در آن امكانات زيادي وجود دارد كه بهتر است با تمام آيكن هاي موجود آشنا شويد. امكانات جستجو در فيلدهاي خاص، مراجعه مستقيم به خود نشريه و مواردي ديگر كه از حوصله اين بحث خارج است. با كنجكاوي مي توانيد به امكانات اين پايگاه و مجموعه هاي ديگر پايگاه Ovid دست پيدا كنيد.

اين پايگاه يكي از بزرگترين نمايه نامه و چكيدنامه اينترنتي در سطح جهان است كه نه تنها چكيده 14000 مقاله داوري شده از 4000 ناشر بين المللي را در دسترس قرار مي دهد، بلكه استنادات آن مقاله را همانند ISI( نمايه نامه استنادي علوم) ارائه مي كند. اين پايگاه توسط Elsevier طراحي شده و استفاده آن براي مشتركين Elsevier در سال 2005 مجاني است و پايگاه خوبي براي پژوهشگران و نگارش مرور نوشتار در حوزه هاي مختلف است.
جهت دسترسي به اين پايگاه مي توانيد به آدرس مربوطه (www.scopus.com) رجوع كنيد. در ادامه بطور مختصر راجع به نحوه جستجو و امكانات آن بحث مي شود.

روش جستجو
وقتي وارد صفحه خانگي اين پايگاه شديد روي منوي كليك كنيد. سه روش جستجو به شما پيشنهاد مي شود كه شما مي توانيد بر اساس نياز خود يكي از روشها را انتخاب نمائيد. جستجوي مقدماتي در اين پايگاه داراي امكانات زيادي است به اين صورت كه شما مي توانيد :
1) جستجوي خود را به فيلدي خاص محدود كنيد
2) Date Range : بر اساس سال نشر محدود كنيد يا گشترش بدهيد
3) Document Type: نوع مدركي كه مي خواهيد مي توانيد در منوي آبشاري مربوطه انتخاب كنيد.
بعد از تايپ كليد واژه مورد نظر و اعمال محدوديت هاي مورد نظر روي گزينه   كليك كنيد.

اگر بدنبال مقالاتي از نوسينده اي خاص هستيد مي توانيد در همين صفحه Author Search را انتخاب نمائيد و با وارد كردن نام خانوادگي و نام مي توانيد به مقالات آن نويسنده دسترسي داشته باشيد.
در صورتيكه با راهبردهاي ديگر جستجو در اينترنت آشنايي داريد مي توانيد از جستجوي پيشرفتهAdvanced Search نيز استفاده كنيد.
در هر صورت بعد از عمل جستجو شما بروندادي به شكل زير خواهيد داشت:

نتايج جستجو بطور خودكار بر اساس سال نشر مرتب مي شود و به ترتيب عنوان مقاله، نوسينده، نام نشريه، تعداد استناد به اين مقاله و پيوندي به چكيده و منابع و ماخذ آن ارائه مي شود.
ويژگي هاي برونداد در اين پايگاه:
1) كليد واژه مورد نظر شما را در وب نيز جستجو مي كند.
2) در قسمت Refine Results امكانات زير را فراهم ميكند:
الف) در قسمت Source Title فهرست نشرياتي را كه در آن كليد واژه مورد نظر شما يافت شد به تعداد آورده مي شود. مزيت اين فهرست اين است كه شما به نشريات مرتبط با حوزه موضوعي خود دست پيدا خواهيد كرد.
ب) در قسمت Author Name نويسندگاني كه در اين مورد مقاله ارائه كردند به ترتيب از بيشتر به كمتر آورده مي شود. شما از اين طريق مي توانيد به نويسندگان هسته در يك گروه موضوعي خاص دست پيدا كنيد.
و همچنين تقسيم بنديهايي به صورت بالا در مورد سال نشر، نوع مدرك و موضوع دارد كه مي تواند براي كاربران جذاب باشد.

امكانات جانبي ديگر

   با كليك بر روي اين گزينه به فهرست منابع موجود به صورت موضوعي و الفبايي در پايگاه دسترسي پيدا خواهيد كرد. در صورتيكه مي خواهيد به تورق نشريات مورد نظر خود در اين پايگاه بپردازيد به اين قسمت مراجعه كنيد.
  : در اين بخش شما مي توانيد با ثبت نام در اين پايگاه و ارائه پست الكترونيكي، بطور روزآمد از مقالات واطلاعات جديد منتشر شده در حوزه موضوعي خود از طريق پست الكترونيكي، اطلاع كسب كنيد. پيشنهاد مي كنم اگر رخدادها و تحقيقات مرتبط با رشته خود را در سطح جهان پيگيري مي كنيد، حتما از اين قسمت استفاده نمائيد.

|+| نوشته شده توسط Admin در یکشنبه چهارم آذر 1386 و ساعت 23:12  

>   RSS